كتابخانه بزرگى كه آل بويه تأسيس كرد و بيشتر كتابهايش دربارهء كلام و عقايد شيعه بود ، خود نمونه‌اى از تلاش آل بويه در تقويت و گسترش مذهب شيعه در رى است . « 1 » به نوشتهء ابن طباطبا ، رى در قرن ششم به يكى از پايگاههاى تشيّع در ايران تبديل شده بود . روستاهاى رى نيز شيعه مذهب بوده‌اند . ياقوت مىگويد : روستاهاى رى ، همگى شيعه‌اند و تعداد بسيار اندكى حنفى در آن روستاها زندگى مىكنند ؛ ولى از شافعيان اثرى نيست . از جمله روستاهاى رى مىتوان به كلين ، ورامين ، دوريست ، اشناباد و قصران ( منطقهء كوهستانى شمال شرقى و غربى تا مرز مازندران ، كه خود شامل روستاهاى بسيار فراوان بوده ) اشاره كرد . از روستاها و توابع رى ، برخى از خاندانهاى بزرگ و علما و فقهاى نامى شيعى نيز برخاسته‌اند كه خاندان دوريستى ، از آن جمله‌اند . از اين خاندان ، عالمانى چون : جعفر بن محمد دوريستى ( 380 - 472 ق ) از شاگردان شيخ مفيد و سيد مرتضى ، و نيز عبدالله بن جعفر بن محمد بن موسى بن جعفر دوريستى ( م 600 ق ) را مىتوان نام برد . همچنين شيخ كلينى رازى ، مؤلف كتاب پرارج الكافى - كه يكى از كتب چهارگانهء شيعه است - از جمله علماى بزرگ شيعه به شمار مىرود كه از توابع رى برخاسته است . نام بسيارى ديگر از اين علما را مىتوان در فهرست منتجب الدين يافت كه با پسوند فاميل و روستاهاى آنان مشخص شده‌اند . امّا رى در قرن هفتم بر اثر نزاعها و جنگهاى ميان تشيّع و تسنّن از يك سو ، و حنبليان با شافعيان از سويى ديگر ، رو به ويرانى نهاد ، چنان‌كه ياقوت كه خود در سال 617 ق ، از رى ديدن كرده ، با شهرى ويران شده رو به رو شده است . « 2 » قرن هشتم ، دورهء تسلط مجدد شيعيان بر اين ناحيه بوده است . حمدالله مستوفى ، در قرن هشتم ، دربارهء مذهب مردم رى چنين گفته است : اهل شهر و اكثر ولايات ، شيعهء اثناعشرىاند ، مگر روستاهاى قوهه كه حنفى باشند و در رى ، اهل بيت بسيار مدفون‌اند . « 3 »

--> ( 1 ) . تاريخ تشيع ، ج 2 ، ص 272 ؛ ر . ك : تاريخ تشيع در ايران ، ج 1 ، ص 399 - 402 . ( 2 ) . تاريخ تشيع ، ج 2 ، ص 272 - 273 . ( 3 ) . همان ، ص 273 .